Historie Kortehemmen
door Jochem Dykstra
Vroeger waren er in de gemeente Smallingerland zeven kerkdorpen. Kortehemmen was er één van. Dat betekende dat de grondbezitters bepaalde rechten en plichten hadden. Ze konden bijvoorbeeld hun stem uitbrengen als er een nieuwe grietman, dominee of schoolmeester moest worden gekozen. De verkiezing had plaats in het nu nog bestaande middeleeuwse kerkje.
Vanuit de verderop liggende veengebieden stroomde het riviertje de Drait. Op de parallel lopende zandruggen vestigden zich op een gegeven moment mensen. We weten niet precies wanneer. Het zal in de eerste eeuwen van het tweede millennium zijn geweest.
Aan weerszijden van de Drait ontstond een dorpje, Zuiderdragten aan de noordoost kant en Kortehemmen aan de zuidwest zijde.
Omdat de stukken land tussen het riviertje en de zandrug met de boerderijen vrij kort waren ontstond de naam van het dorp: Kortehemmen, eerst geschreven als Cortehem.
De bevolking was niet bepaald rijk, tenminste als we de bestuurder, grietman Broersma, moeten geloven die in 1578 - bij de afdracht van een extra bijdrage voor de oorlog tegen Spanje - klaagt over de armoede in zijn grietenij. Over Kortehemmen schrijft hij dat het moeilijk is hier een pastoor aan te trekken omdat de ‘pastorije’ (boerderijtje voor het onderhoud van de geestelijke leidsman) klein is.
Ingang 13e eeuws kerkje
Molen in Ter Wisch. Een dergelijke spinnekop stond ook in Kortehemmen.
D e stemkohieren leren ons dat er eeuwenlang 15 stemhebbende boerderijen waren. Deze waren een gewild bezit bij de adel en andere rijken, immers elke boerderij betekende een stem. Hoe meer stemmen, hoe meer invloed.
Daar wist de familie Van Haersma uit Oudega over mee te praten. Dat geslacht bezat hier de meerderheid van stemmen, waardoor één van de zeven stemmen uit de grietenij al binnen was.
In de tweede helft van de 19e eeuw werden de hoog liggende bouwlanden door de adel met bomen beplant. Hout leverde meer op dan graan en de jacht speelde ook een rol. Het dorp bezit verhoudingsgewijs veel bos, ook het hoogste punt van de gemeente vinden we hier. Heel vroeger stond daar een korenmolen op.
Het bijzondere is dat er weinig gebouwd werd in Kortehemmen, rijtjeshuizen zoekt men hier tevergeefs. Een uitzondering vormt het gebouw de ‘Woodbrookers’ te midden van de bossen. In 1937 bouwden werkloze jongeren met overheidssubsidie een locatie waar studie en bezinning werden beoefend in socialistische geest. Na de oorlog bloeide het centrum op toen medezeggenschapsraden, onderwijzenden, ja en wie ook niet, hier trainingen volgden.
Na een hotelfunctie is in 2010 het vernieuwde gebouw geschikt gemaakt om uitgegleden jongeren weer op het goede spoor te brengen.
Tegenwoordig vertoeven in vernieuwde ruimtes vluchtelingen uit Oekraïne.
Eens was Kortehemmen een boerendorp, naast de genoemde vijftien ontstonden er veel keuterbedrijfjes. Ten gevolge van de doorgaande concentratie zijn er nu nog twee draaiende bedrijven, waarvan slechtst één met melkvee.
De bewoners van het dorp vinden hun werk veelal in de industrie, het onderwijs of dienstverlenende bedrijven in Drachten of andere grote plaatsen.
Eerst is Kortehemmen door de drukke rijksweg, de A-7, in tweeën gesplitst, daarna zijn delen bij Drachten gevoegd. Immers de wijken De Trisken en het Himsterhout liggen op oorspronkelijk Hemster grond.
Wat over is vormt een prima overloopgebied voor de wandelaar en ook de fietser kan hier de tocht beginnen om te genieten van de ‘Sweachster bosken’.
Gebouw de Woodbrookers in 2011
Koarte skiednis Koartehimmen
troch Jochum Dykstra
De namme
De skiednis fan dit doarp stiet yn nau ferbân mei it rivierke de Drait. Lang ferlyn streamde it oertallige
wetter út de hege feanen troch de Drait fierder nei de Smeliester Sâning en de Ie. Oan wjerskanten fan
it rivierke lei in rige sânkoppen, dy ’t minsken oanluts. Sa ûntstie Suderdragten oan de iene en
Koartehimmen oan de oare kant fan it wetter.
Yn Koartehimmen leinen stikken lân tusken de pleatsen en it farwetter. Yn fergeliking mei
Boarnburgum wiene de perselen hjir net lang. It wurd Koartehimmen is sa te begripen. It plaknamme
sels wurdt faak ek ôfkoarte nei: De Himmen. Mei ‘Himmen’ bedoelden se lege, wiete stikken lân,
meast oan it wetter.
De stikken lân tsjin de Drait waarden ‘finnen’ neamd. Se wienen faak sompich en wiet. Ien kear yn ‘t
jier kaam de boer mei de feint om te meanen. De heawinning wie in boustien foar it bedriuw.
It gotyske tsjerkje oan de Boerestreek.
De tsjerke
Om 1300 hinne doarst de befolking it oan en bou in tsjerkje. Dat wie in hiele ûndernimming, want de
minsken moasten ek foar it ûnderhâld stean en it beteljen fan in pastoar. De muontsen fan Smelle Ie
sille advisearre en aktyf meiholpen ha. It waard in bouwurk neffens de trend fan dy tiid: yn gotyske
styl. Dat is te sjen oan de spitse ramen en de mitselflakken, dy’t as fersiering yn de muorren sitte.
Gjin groei
Yn de 17 e iuw lizze der fyftjin stimhawwende boerepleatsen op in rychje. As pearels yn in snoer
pronkje se dêr, fan súd nei noard. En sa is it lang bleaun. De Himmen is troch de iuwen hinne nea net
folle groeid.
Yn de lêste helte fan de 20 e iuw is it sels lytser wurden. De Trisken (foar in part) en it Himsterhout
leinen foarhinne op it grûngebiet fan Koartehimmen.
Moderne tiid
It âlde doarpke fine we oan de Boerestreek, wylst de Galhoeke sjen lit hoe’t de koöperative gedachte
by de boeren foarm krige yn it stichtsjen fan in suvelfabryk en de ferkeap fan keunstdong en moal, de
CAF. Ek dat is ferline tiid. Wennen der earder fyftich minsken dy’t ien of mear kij hâlden, no binne it
der noch twa boeren, mar wol mei in grutte stâl.
De oanlis en foaral de ferdûbeling fan de rykswei wie foar de ienheid fan it doarp net befoarderlik.